14 Οκτ 2007

Ηλεκτρονική Συμμετοχή: ένα wicked πρόβλημα;

Η ηλεκτρονική συμμετοχή των πολιτών στα κοινά (eParticipation) αποκτά όλο και περισσότερο ενδιαφέρον. Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες η χρήση του Internet και άλλων ψηφιακών τεχνολογιών για την ενεργό συμμετοχή των πολιτών σε θέματα που τους αφορούν - ιδίως σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο - είναι κοινός τόπος. Εύχρηστα εργαλεία όπως τα blogs, τα discussion databases, τα chats, περιβάλλοντα για argumentation, ερωτηματολόγια, κλπ. είναι πλέον διαθέσιμα για την ευρεία συμμετοχή των πολιτών στη διαμόρφωση πολιτικών και τη συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων.

Πρόσφατα διάβασα ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο της φίλης Ann Macintosh για τις προκλήσεις της ηλεκτρονικής συμμετοχής στη διαμόρφωση πολιτικής (η μελέτη είναι η: eParticipation in Policy-making: the Research and the Challenges, και είναι διαθέσιμη από το δίκτυο αριστείας για την ηλεκτρονική συμμετοχή Demo-Net στο οποίο συμμετέχουμε ως εργαστήριο του ΕΜΠ).

Η Ann, που έχει μεγάλη εμπειρία σε θέματα ψηφιακής διακυβέρνησης και πολιτικής επικοινωνίας, ομαδοποιεί τις προκλήσεις της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης στις εξής ομάδες:

  • "Κοινωνική πολυπλοκότητα" (social complexity): θέματα που αφορούν την ενεργή συμμετοχή των πολιτών στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων.
  • "Ολοκλήρωση και ανταπόκριση" (Integration and responsiveness): πως εγγυάται κανείς την δέσμευση και ανταπόκριση των εκλεγμένων αντιπροσώπων στο να πάρουν με ολοκληρωμένο τρόπο υπόψη τους τις απόψεις των πολιτών;
  • "Εργαλεία και τεχνικές" (Tools and techniques): ανάπτυξη και χρήση τεχνολογικών εργαλείων που είναι πλήρως ενσωματτωμένα στο περιβάλλον (context) και ταιριάζουν με τους σκοπούς της ηλεκτρονικής συμμετοχής.
  • "Διαδραστικότητα και κλιμάκωση" (Interactivity and scalability): πως διασφαλίζεται η ευρύτερη συνατή συμμετοχή;
  • "Ανάλυση και αξιολόγηση" (Analysis and evaluation): με ποιές μεθόδους και τεχνικές μπορούμε να αξιολογήσουμε την αποτελεσματικότητα της ηλεκτρονικής συμμετοχής;
Η Ann προτείνει τη χρήση της προσέγγισης πολλαπλών μεθόδων (multiple-method approach) για να μελετήσουμε τη διαδραστική, δυναμική και συνεργατική φύση της ηλεκτρονικής συμμετοχής.

Πιστεύω ότι μία τέτοια προσέγγιση - που έχει πολλά κοινά στοιχεία με αντίστοιχες προσεγγίσεις για τη διαχείριση της γνώσης (knowledge management) - θα πρέπει να ξεκινά από τη θεώρηση της ηλεκτρονικής συμμετοχής ως ενός "wicked problem", με την έννοια που έδωσε πρώτος ο Horst Rittel στις μελέτες που έκανε για social planning τις δεκαετίες του 60 και του 70 (σύμφωνα με τον Rittel, ένα πρόβλημα είναι wicked εάν είναι messy, circular και aggressive - δες και την εξαιρετική ανάλυση στη wikipedia).

Οπως λέει ο Rittel σε ένα από τα πιό γνωστά άρθρα του με τον M. Webber (στο Dilemmas in a General Theory of Planning), δεν έχει νόημα να ψάχνει κανείς για "βέλτιστες λύσεις" σε κοινωνικά θέματα, όπου - σε αντίθεση με τις φυσικές επιστήμες - δεν υφίσταται η έννοια του αντικειμενικά "σωστού" και "λάθους".

Είναι "wicked problem" η ηλεκτρονική συμμετοχή;

Και για να έρθουμε και στα δικά μας, μήπως είναι τόσο wicked που τελικά μπορεί να δημιουργήσει "παράπλευρες απώλειες" για τη φήμη του Internet και την εικόνα των blogs, όπως λέει ο Στάθης Χαϊκάλης στο blog του ;

3 σχόλια:

Christoforos Korakas είπε...

Ενδιαφέρον!
Επιτελούς και κάποιος άλλος που ασχολείται με αυτά στην Ελλάδα !

Θα έλεγα οτι το θέμα δεν είναι αν είναι wicked η όχι ... Αλλά μάλλον αν το βλέπουμε από την σωστή οπτική γωνία...

eDemocracy is about Democracy

Το πολιτικό πρόβλημα της εσκεμμένης απομόνωσης των πολιτικών από τους πολίτες (με εξαίρεση ίσως τις προεκλογικές περιόδους) και τον απεμπολισμο της πολιτικής τόσο σε επίπεδο παιδείας αλλά και κουλτούρας ως "βρόμικης" δεν λύνεται με τεχνολογικά εργαλεία ...
Η μή συμμετοχή των πολιτών την οποία καλείται να αντιμετωπίσει (μεταξύ άλλων ...) το eParticipation, πρέπει να αντιμετωπιστεί συνολικά ... στο πλαίσιο μίας στρατηγικής επανένταξης (ουσιαστικής και όχι για τα μάτια του κόσμου ...) των πολιτών στο πολιτικό γίγνεσθαι, από την διαμόρφωση έως και την υλοποίηση πολιτικής. Το θέμα είναι οτι η στρατηγική αυτή δεν φαίνεται να ενδιαφέρει ιδιαίτερα τους ιθύνοντες. Οι ελπίδες μου εναποθέτονται περισσότερο στην δραστηριοποίηση της κοινωνίας πολιτών και ενεργοποίηση της πολιτικής μηχανής δημοκρατικής συμμετοχής των πολιτών από τα κάτω (δυστυχώς η κοινωνία των πολιτών στην Ελλάδα είναι ασθμαίνουσα... τυχαίο?)
Ακόμα και επιστημονικά, το θέμα edemocracy / eparticipation αντιμετωπίζεται ως τεχνολογικό project ... ενώ κυριολεκτικά απαιτεί την εμπλοκή και την συμμετοχή στον σχεδιασμό τέτοιων πρωτοβουλιών επιστημονικών κλάδων όπως η πολιτική επιστήμη, κοινωνιολογία, ανθρωπολογία, φιλοσοφία, ψυχολογία κλπ.
Μόνο σε αυτούς τους χώρους γόνιμης διεπιστημονικής συνάντησης υπάρχει καινοτομία και brake-through στις λύσεις ...

φιλικά

Χριστόφορος

gmentzas είπε...

Συμφωνώ απόλυτα!

Αυτή ακριβώς είναι και η δική μου προσέγγιση: από την μια μεριά η σαφής ανάγκη για διεπιστημονικότητα και από την άλλη η έλλειψη ενδιαφέροντος από τους "ιθύνοντες" είναι που ίσως κάνει το όλο πρόβλημα "wicked".

Δεν θα συμφωνήσω ότι επιστημονικά το eparticipation (που, παρεπιμπτόντως, το θεωρώ διαφορετικό από το edemocracy - αλλά αυτό είναι άλλο θέμα) αντιμετωπίζεται μόνο ως τεχνολογικό project.

Αντίθετα, όλο και περισσότερο γίνεται ξεκάθαρη η ανάγκη για διεπιστημονικότητα και συνέχεια αναπτύσονται "ολιστικές" προσεγγίσεις.

Επι του πρακτέου, η λύση που βλέπω - τουλάχιστον εγώ - είναι η bottom-up συμμετοχή των πολιτών σε μικρότερης κλίμακας χώρους, π.χ. σε τοπικό επίπεδο. Εκεί τα προβλήματα είναι άμεσα και χειροπιαστά, οι δυνατότητες για ενεργοποίηση των πολιτών μεγαλύτερες και η πίεση στους αποφασίζοντες μπορεί να γίνει πιο αποτελεσματική.

Φιλικά
Γρηγόρης

Christoforos Korakas είπε...

Είμαστε στο ίδιο μήκος κύματος!

Θα συμφωνήσω απόλυτα για την διαφορά μεταξύ eDemocracy και eParticipation
Η εξήγηση που μου δόθηκε για την πρόσφατη αυτή αλλαγή ονόματος από την Ευρωπαϊκή επιτροπή είναι κατά την άποψη του Thomas Buchsbaum προέδρου της Επιτροπής eDemocracy του Συμβουλίου της Ευρώπης (στην οποία είμαι εμπειρογνώμονας) είναι οτι η Επιτροπή δεν έχει το mandate να ασχοληθεί με θέματα δημοκρατίας (Σε αντίθεση με το Συμβούλιο της Ευρώπης) ... Θα είχε ενδιαφέρον να γίνει αυτή η κουβέντα πιο εμπεριστατωμένα πάντως ... τοποθετώντας και τα δύο σε σχέση με το eGovernment (και εκεί μπλέκονται τα πράγματα)
Και εγώ πιστεύω ότι τα αποτελέσματα σχετικών δράσεων είναι πιο χειροπιαστά σε τοπικό επίπεδο, όχι τόσο επειδή είναι τα θέματα πιο άμεσα για τον πολίτη (και αυτό εν μέρει) αλλά κυρίως γιατί οι πολιτικοί βρίσκονται αναγκαστικά πιο κοντά στους πολίτες ...

Γιαυτό τον λόγο άλλωστε κάναμε και το project eDialogos στα Τρίκαλα, δεδομένου και του ενδιαφέροντος που έδειξε ο Δήμαρχος στο θέμα αυτό ...
(οι λόγοι που δεν επιτεύχθηκε το επιθυμητό επίπεδο συμμετοχής είναι άλλη ιστορία ... η οποία αφορά και τα περισσότερα έργα αυτού του είδους σε όλη την Ευρώπη ...)

Πρέπει να σημειώσω εδώ ότι το βεληνεκές τέτοιων δραστηριοτήτων ξεπερνάει κατά πολύ τους δήμους και τις κεντρικές κυβερνήσεις κλπ.

Η ηλ.Δημοκρατία εφαρμόζεται σε όλους τους δημοκρατικά οργανωμένους χώρους ... σύλλογοι, ΜΚΟ, ΤΕΕ, φοιτητές και Παν/μια, μέχρι και τις πολυεθνικές εταιρείες με μετόχους ...

Συμμετέχω και σε μία πρωτοβουλία ΜΚΟ στην Ελλάδα (800 ΜΚΟ για το Σύνταγμα) η οποία βρίσκεται σε αναζήτηση δημοκρατικής συγκρότησης και διαδικασιών, οσο και τρόπων ένταξης σε αυτές οργανώσεις της περιφέρειας που αδυνατούν να συμμετάσχουν στις συναντήσεις της Αθήνας... Εκεί βλέπω πραγματικό έδαφος για τέτοιες πρωτοβουλίες οι οποίες μπορούν να έχουν και τεράστιο αντίκτυπο ... Έχει γίνει μία προσπάθεια δημιουργίας σχετικής πλατφόρμας (διαβούλευσης, ψηφοφοριών κλπ ... δεν εννοώ φυσικά ένα απλό φόρουμ με polls) αλλά το θέμα κολλάει ... όπως πάντα στην χρηματοδότηση (αν και λίγα τα απαιτούμενα λεφτά ) αλλά και στο επίπεδο δεξιοτήτων των ιθυνόντων των ΜΚΟ ... (email και πολύ είναι)

Είμαι και εγώ στο Demo-net αλλά έχω απογοητευτεί λιγάκι από την εσωστρέφεια του και την έλλειψη επικοινωνίας προς τα μέλη του ...
Είναι κρίμα γιατί γίνεται καλή δουλειά εκεί...

Πληροφοριακά αναφέρω οτι άνοιξα και μία ομάδα στο Facebook με θέμα ICT4Democracy, έχοντας διαπιστώσει ότι πολλοί από του σημαντικότερους "παίκτες" της Ηλεκτρονικής Δημοκρατίας και Συμμετοχής είναι ήδη στο Facebook (Tom Steinberg etc) Δυστυχώς οι λειτουργικότητες του Facebook Groups είναι ακόμα περιορισμένες, αλλά βοηθάει να γνωριστούμε και να μείνουμε σε επαφή μεταξύ μας ... Ελπίζω να σας
δώ εκεί !

Φιλικά

Χριστόφορος

 
Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-Noncommercial-Share Alike 3.0 Unported License.